नवी दिल्ली : अनेकांच्या मनात असा समज असतो की ज्यांना आयकर भरावा लागतो किंवा ज्यांचे उत्पन्न करपात्र मर्यादेत येते त्यांनीच Income Tax Return म्हणजे ITR भरावे. वार्षिक उत्पन्न करमुक्त मर्यादेपेक्षा कमी असेल आणि कर भरावा लागत नसेल तर ITR भरण्याची गरजच नाही, असे अनेकांना वाटते.
मात्र आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते हा समज चुकीचा आहे. कर भरावा लागत नसला तरी 'शून्य ITR' (Nil ITR) दाखल करणे अनेक कारणांसाठी फायदेशीर ठरते. ITR हा केवळ कर भरण्याचा दस्तऐवज नसून भविष्यातील अनेक आर्थिक व्यवहारांमध्ये तो महत्त्वाचा पुरावा म्हणून उपयोगी पडतो.
1. कर्ज मिळवणे होते अधिक सोपे
शून्य ITR दाखल करण्याचा सर्वात मोठा फायदा बँकेकडून कर्ज घेताना होतो. घर खरेदीसाठी होम लोन, वाहनासाठी कार लोन किंवा व्यवसायासाठी बिझनेस लोन घ्यायचे असल्यास बहुतांश बँका अर्जदाराकडून मागील दोन ते तीन वर्षांचे ITR मागतात. बँकांसाठी ITR हा उत्पन्नाचा सर्वात विश्वासार्ह पुरावा मानला जातो.
कर भरावा लागत नसला तरी नियमितपणे ITR भरल्यास तुमचे उत्पन्न नियमित आहे आणि आर्थिक व्यवहार पारदर्शक आहेत, असा विश्वास बँकांना मिळतो. त्यामुळे कर्ज मंजूर होण्याची शक्यता वाढते आणि काही वेळा अधिक चांगल्या अटींवर किंवा कमी व्याजदरातही कर्ज मिळू शकते.
2. परदेशी व्हिसा मिळवताना मोठी मदत
शिक्षण, नोकरी, व्यवसाय किंवा पर्यटनासाठी परदेशात जाण्याचा विचार करत असाल, तर ITR अत्यंत महत्त्वाचा दस्तऐवज ठरू शकतो. विशेषतः अमेरिका, ब्रिटन, कॅनडा आणि युरोपियन देशांच्या व्हिसासाठी अर्ज करताना संबंधित दूतावास अनेकदा मागील काही वर्षांचे ITR मागतात.
यामागचा उद्देश म्हणजे अर्जदाराची आर्थिक स्थिती तपासणे. संबंधित व्यक्ती प्रवासाचा खर्च उचलण्यास सक्षम आहे का आणि तिची भारतातील आर्थिक पार्श्वभूमी स्थिर आहे का, याचा अंदाज ITR वरून घेतला जातो. तुमच्यावर कर लागू होत नसला तरी शून्य ITR तुमची आर्थिक शिस्त आणि विश्वासार्हता दाखवतो. त्यामुळे व्हिसा अर्जाला मदत होऊ शकते.
3. कापलेला TDS परत मिळवण्यासाठी ITR आवश्यक
अनेक वेळा एखाद्या व्यक्तीचे एकूण उत्पन्न करपात्र नसते, पण बँकेतील मुदत ठेवीवरील (FD) व्याज, लाभांश (Dividend) किंवा फ्रीलान्स कामाच्या मोबदल्यावर TDS (Tax Deducted at Source) कापला जातो. अशा परिस्थितीत हा कापलेला TDS परत मिळवण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे ITR दाखल करणे. ITR मध्ये तुमचे उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी असल्याचे नमूद केल्यास आयकर विभाग कापलेली TDS रक्कम थेट तुमच्या बँक खात्यात परत जमा करतो. जर ITR दाखल केला नाही, तर ही रक्कम परत मिळवणे शक्य होत नाही.
4. शेअर बाजारातील तोटा पुढील वर्षांसाठी जतन करता येतो
जर तुम्ही शेअर बाजार, म्युच्युअल फंड, फ्युचर्स अँड ऑप्शन्स (F&O) किंवा इतर गुंतवणुकीमध्ये व्यवहार करत असाल, तर ITR वेळेत भरणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. समजा एखाद्या आर्थिक वर्षात तुम्हाला गुंतवणुकीत तोटा झाला तर तो पुढील वर्षांमध्ये नफ्याविरुद्ध समायोजित (Carry Forward of Loss) करता येतो. त्यामुळे भविष्यातील कराचा बोजा कमी होऊ शकतो. मात्र हा लाभ मिळवण्यासाठी निर्धारित मुदतीपूर्वी ITR दाखल करणे बंधनकारक असते.
5. उत्पन्न आणि पत्त्याचा अधिकृत पुरावा
ITR हा केवळ कराचा दस्तऐवज नसून उत्पन्नाचा आणि पत्त्याचा अधिकृत पुरावा म्हणूनही अनेक ठिकाणी स्वीकारला जातो. नवीन व्यवसाय किंवा स्टार्टअप सुरू करताना, मोठ्या आर्थिक व्यवहारांमध्ये किंवा 50 लाख रुपयांपेक्षा जास्त रकमेचा जीवन विमा घेताना विमा कंपन्या आणि वित्तीय संस्था अनेकदा ITR मागतात. याच्या आधारे संबंधित व्यक्तीची आर्थिक क्षमता आणि विश्वासार्हता तपासली जाते.
स्वच्छ आर्थिक इतिहास तयार करण्यासाठी महत्त्वाचे
आर्थिक तज्ज्ञांच्या मते कर भरावा लागत नसला तरी दरवर्षी ITR दाखल करणे ही चांगली आर्थिक सवय आहे. यामुळे तुमचा स्वच्छ आर्थिक इतिहास (Clean Financial History) तयार होतो. भविष्यात कर्ज, व्हिसा, विमा, गुंतवणूक किंवा इतर आर्थिक व्यवहार करताना हा इतिहास तुमच्या फायद्याचा ठरतो.
करपात्र उत्पन्न नसल्यामुळे ITR भरणे टाळणे योग्य नाही. उलट शून्य ITR दाखल केल्याने कर्ज मिळवणे, व्हिसा प्रक्रिया, TDS परतावा, गुंतवणुकीतील तोटा पुढे नेणे आणि आर्थिक विश्वासार्हता सिद्ध करणे अशा अनेक बाबींमध्ये फायदा होतो. म्हणूनच कर भरावा लागत नसला तरी वेळेत ITR दाखल करणे हा भविष्यासाठी शहाणपणाचा आणि फायदेशीर निर्णय मानला जातो.
➤ वाढवा आपला व्यवसाय / वेब पोर्टल्स करिता इथे क्लिक करा.Call :- 9890 546 909.
