दुष्काळाच्या सावलीत जन्मले शिवराय; सोन्यालाही कवडीमोल भाव, कठीण बालपणातून कसं घडलं स्वराज्याचं भविष्य?
१६२७-२८ पासून महाराष्ट्रात भीषण दुष्काळाने थैमान घातले होते. गावे ओस पडली होती. शेतात धान्याचा एक दाणाही उगवत नव्हता. जनावरे पोसायला अशक्य झाल्याने त्यांना सोडून दिले होते. ती भटकताना उजाड माळावर दिसत होती. माणसे देशोधडीला लागली होती. धान्य
हीच सर्वात मोठी संपत्ती बनली होती. सोन्याला तर कुणीही विचारत नव्हते.
जिकडे तिकडे भुकेने व्याकुळ झालेल्या लोकांच्या झुंडी वाटा अडवून बसल्या
होत्या. मूठभर धान्यासाठी ते कोणताही अत्याचार करण्यास तयार होते. सारा
मुलुख असुरक्षित झाला होता. आकाशात फक्त घारी आणि गिधाडे घिरट्या घालत
होते. इतर पक्षी तर दुष्काळाने मुलुख सोडून गेले होते. याच काळात दिल्लीचा बादशहा शहाजहान
दक्षिणेकडे स्वारी करून आला होता. उरलेल्या वस्त्या मोगलाई सैन्याने
बेचिराख केल्या. दोन-तीन वर्षांत महाराष्ट्राचा सारा प्रदेश राखरांग झाला,
असे शिवभारतकारांनी लिहिले आहे.
शिवनेरीवर जन्मलेला बालक
याच
दुष्काळाच्या काळात १६३० साली शिवनेरी किल्ल्यावर शिवाजी महाराजांचा जन्म
झाला. शहाजीराजे त्या वेळी शिवनेरीवर हजर नव्हते. त्यामुळे बालकाच्या सर्व
महत्त्वाच्या संस्कार त्यांच्या अनुपस्थितीत झाले. जातकर्म, सूर्यदर्शन,
उपवेषण आणि अन्नप्राशन - हे चार मुख्य बाळसंस्कार अपरोक्षपणे पार पडले.
जन्मानंतर तीन-चार वर्षे दुष्काळ
कायम होता. परागंदा झालेली रयत आशेने गावी परतत होती. मुलुख स्थिर झाल्यावर
गडावरून खाली गेलेली माणसे पुन्हा गडावर येऊ लागली. बालशिवाजी राजे
शिवनेरी, बैजापूर, पुणे या ठिकाणी वाढले. जिजाबाईंच्या तैनातीत नारो त्रिमल
हणमंते, गोमाजी नाईक पानसंबळ यांसारखे विश्वासू सेवक सदैव सोबत होते.
बालपणीच्या लीलांचे अनोखे विश्व
कवी परमानंदांनी 'शिवभारत' मध्ये बालशिवाजींच्या लीलांचे मोहक वर्णन केले आहे. इतर लहान मुलांप्रमाणे ते आपल्या प्रतिबिंबाशी खेळत, अंगावर धूळ माखत. मातीचे हत्ती, घोडे बनवून खेळत. निसर्गाशी इतके जवळ होते की मोर, पोपट, कोकीळ यांचे हुबेहुब आवाज काढून इतरांना फसवत. वाघासारखी गर्जना करून दायींना भिववत. अंगावरील दागिने काढून नोकर-चाकरांना देऊन टाकत. मातीचे छोटे किल्ले बांधून सर्वांना सांगत, "हे माझे गड आहेत!" आंधळी कोशिंबीर, चेंडू भोवरा खेळताना त्यांना वेळेचे भानच राहत नसे. नाना प्रकारची सोंगे घेऊन खेळण्याचा त्यांचा छंद लहानपणापासूनच होता. बहुरूपी बनून प्रसंगानुसार वागण्याची कला त्यांनी बालपणीच आत्मसात केली होती. संकटातून मार्ग काढण्यासाठी हीच कला पुढे त्यांना उपयोगी पडली.
गडावरचे दिवस आणि पहिले शिक्षण
बालशिवाजी
तटावर रपेट करत. लेण्याद्री आणि आजूबाजूचा सह्याद्री डोंगररांग त्यांच्या
नजरेखालून जात असे. शास्त्रीबुवा त्यांना अक्षर ओळखीचे धडे देत. सहाव्या
वर्षीपर्यंत त्यांचे सर्व दिवस शिवनेरी, प्रेमगिरी, माहुली या सह्याद्रीतील
गड-कोटांवरच गेले.सातव्या
वर्षी शहाजीराजे पुत्र शिवाजी आणि जिजाबाईंना विजापूरजवळील कंपली गावी
आपल्या वाड्यात नेले. तिथे शास्त्रीबुवांकडून अक्षर ओळख आणि जुजबी गणित
शिकवले गेले. त्या काळच्या पद्धतीप्रमाणे शिक्षण सुरू झाले.
कठीण काळात घडलेले भविष्य
दुष्काळ, मोगल स्वारी, वडिलांचे अनुपस्थित राहणे, आई जिजाबाईंचे कठोर संस्कार - या सर्वातून बालशिवाजी घडत होते. भूक, दारिद्र्य, असुरक्षा यांचा सामना करताना त्यांच्या मनात स्वराज्याची बीज रोवली गेली. मातीचे किल्ले बांधणारा बालक एक दिवस मोगल साम्राज्याला आव्हान देणारा महान योद्धा होणार होता, हे त्या वेळी कुणालाही समजले नसते.आजही शिवनेरी किल्ल्यावर उभे राहिले की त्या दुष्काळाच्या काळातील हाकारे ऐकू येतात. बालशिवाजींच्या प्रत्येक खेळात, प्रत्येक सोंगात स्वराज्याची स्वप्ने दडलेली होती. सोन्याला कवडीमोल भाव असलेल्या काळात जन्मलेल्या या बालकाने नंतर सोन्याच्या तख्तावर स्वराज्याची पताका फडकवली. दुष्काळाने होरपळलेल्या महाराष्ट्राने ज्या बालकाला जन्म दिला, तो बालकच एक दिवस महाराष्ट्राला स्वातंत्र्याचा प्रकाश देणारा सूर्य बनला. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे हे बालपण केवळ एक कथा नाही, तर स्वराज्य घडवणाऱ्या अथक संघर्षाची प्रेरणादायी कहाणी आहे.संदर्भ - महाराष्ट्राचा इतिहास मराठा कालखंड भाग १, शिवकाल १६३० ते १७०७
➤ वाढवा आपला व्यवसाय / वेब पोर्टल्स करिता इथे क्लिक करा.Call :- 9890 546 909.
