Big Breaking! कॅन्सरवरचं 'संजीवनी' औषध की आर्थिक संकट? एका डोसची किंमत ५.५ लाख; सामान्यांच्या आवाक्याबाहेर 'कीट्रुडा'
वैद्यकीय क्षेत्राने गेल्या काही दशकांत कॅन्सरसारख्या जीवघेण्या आजारावर मात करण्यासाठी अभूतपूर्व प्रगती केली आहे. या प्रगतीचा सर्वात मोठा पुरावा म्हणजे ‘कीट्रुडा’ कीट्रुडाला आधुनिक वैद्यकशास्त्रातील एक ‘मॅजिक ड्रग’ मानले जाते. पेंब्रोलिझुमॅब (Pembrolizumab) या शास्त्रीय नावाने ओळखले जाणारे हे औषध आज जगभरातील २० हून अधिक प्रकारच्या कॅन्सरवर उपचार करण्यासाठी वापरले जाते. मात्र, विज्ञानाच्या या चमत्काराबरोबरच त्याचे अवाढव्य अर्थकारण आणि सर्वसामान्यांच्या आवाक्याबाहेर असणारी किंमत यामुळे हे औषध सध्या जागतिक चर्चेचा आणि वादाचा विषय ठरले आहे.
कीट्रुडा म्हणजे काय?
कीट्रुडा हे एक 'इम्युनोथेरपी' (Immunotherapy) वर्गातील औषध आहे. अमेरिकेतील नामांकित ‘मर्क अँड कंपनी’ने (MSD) हे औषध विकसित केले आहे. २०१४ साली अमेरिकेच्या अन्न आणि औषध प्रशासनाने (FDA) जेव्हा पहिल्यांदा या औषधाला त्वचेच्या अॅडव्हान्स स्टेजमधील कॅन्सरसाठी (Melanoma) मंजुरी दिली, तेव्हापासून कर्करोग उपचारांची दिशाच बदलून गेली आहे. आज हे औषध फुफ्फुस, गर्भाशय, मूत्रपिंड आणि स्तनांच्या कर्करोगासह अनेक कठीण आजारांवर रामबाण उपाय ठरत आहे. ‘डॉयचे वेले’च्या (Deutsche Welle) आकडेवारीनुसार, कीट्रुडा हे औषधनिर्मिती क्षेत्राच्या इतिहासात सर्वाधिक विक्री होणारे औषध ठरले असून, २०२५ साली या औषधाने तब्बल कीट्रुडाने २८ अब्ज ते ३० अब्ज अमेरिकन डॉलर्सच्या (USD) (साधारण २.५ लाख कोटी रुपये) दरम्यान महसूल मिळवला आहे.
शरीरातील ‘टी-पेशींना’ (T-cells) सक्रिय करते
कीट्रुडा हे पारंपरिक केमोथेरपीपेक्षा वेगळे कार्य करते. केमोथेरपीमध्ये औषधे थेट कर्करोगाच्या पेशींना मारतात, पण त्याचवेळी निरोगी पेशींचेही नुकसान होते. याउलट, कीट्रुडा हे शरीरातील ‘टी-पेशींना’ (T-cells) सक्रिय करते. सामान्यतः, कर्करोगाच्या पेशी स्वतःला वाचवण्यासाठी ‘PD-L1’ नावाच्या प्रथिनाचा वापर करतात, यामुळे शरीराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा (Immune System) त्यांना ओळखू शकत नाही. कीट्रुडा हे औषध टी-पेशींवरील ‘PD-1’ रिसेप्टर्सना जोडून कर्करोगाच्या पेशींची ही ‘लपण्याची यंत्रणा’ मोडीत काढते. यामुळे शरीराची स्वतःची रोगप्रतिकारक शक्ती या शत्रू पेशींना शोधून त्यांचा नाश करू शकते. हे औषध दर काही आठवड्यांनी ‘आयव्ही ड्रिप’द्वारे दिले जाते. त्यामुळे रुग्णाच्या शरीरात नैसर्गिकरीत्या रोगाविरुद्ध लढण्याची शक्ती निर्माण होते.
आर्थिक वास्तव: गगनाला भिडलेल्या किमती
विज्ञानाने दिलेला हा दिलासा खिशाला मात्र प्रचंड कात्री लावणारा आहे. कीट्रुडाची किंमत देशांनुसार वेगवेगळी असली तरी ती सर्वच देशात अधिक आहे. अमेरिकेत १०० मिलीग्रामच्या एका कुपीची किंमत सुमारे ६,०१५ अमेरिकन डॉलर्स (साधारण ५.५ लाख रुपये) आहे. इंडोनेशियामध्ये या औषधाची किंमत जगातील इतर देशांच्या तुलनेत खूपच कमी आहे. इंडोनेशियामध्ये १०० मिलीग्रामच्या एका कुपीची किंमत साधारण ८५० डॉलर्स आहे (८० हजार रुपयांपर्यंत).
भारताचा विचार करता, आरोग्य विम्याशिवाय सामान्य रुग्णाला या उपचारांसाठी दरमहा ३ लाख रुपयांहून अधिक खर्च करावा लागतो. मध्यमवर्गीय भारतीयाचे वार्षिक उत्पन्न जितके असते, त्यापेक्षा जास्त खर्च या औषधाच्या काही डोसवर होतो. कंपनी ‘पेशंट ॲक्सेस प्रोग्राम’ राबवत असली, तरी सुरुवातीचा १० लाख रुपयांचा खर्च पेलणे आजही बहुसंख्यांच्या आवाक्याबाहेर आहे. यामुळेच हे औषध केवळ श्रीमंतांसाठीच आहे का, असा नैतिक प्रश्न उपस्थित होतो.
पेटंटचा खेळ आणि जेनेरिक आवृत्तीचा अडथळा
कीट्रुडाचे मुख्य पेटंट २०२८ साली संपुष्टात येणार आहे. पेटंट संपल्यानंतर इतर कंपन्यांना याची स्वस्त ‘जेनेरिक’ आवृत्ती तयार करता येईल. परिणामी किमती ७० टक्क्यांनी कमी होऊ शकतात. मात्र, ‘मर्क’ कंपनीने शेकडो पूरक पेटंट्स (Follow-on patents) घेऊन आपली मक्तेदारी २०४२ पर्यंत लांबवण्याची तयारी केली आहे. नफेखोरीच्या या धोरणामुळे जगभरातील लाखो रुग्णांना स्वस्त औषधांपासून वंचित राहावे लागत असल्याचा ठपका आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी ठेवला आहे.
परिणामकारकता आणि दुष्परिणाम
कीट्रुडा हे १०० टक्के प्रभावी नसले तरी, अनेक प्रकरणांमध्ये ते रुग्णाचे आयुष्य वाढवण्यात यशस्वी ठरले आहे. विशेषतः ज्या रुग्णांवर केमोथेरपीचा परिणाम होत नाही, त्यांच्यासाठी हे वरदान ठरले आहे. मात्र, याचे काही दुष्परिणामही आहेत. यामुळे थकवा, मळमळ किंवा त्वचेच्या समस्या जाणवू शकतात. काही गंभीर प्रकरणांमध्ये, रोगप्रतिकारक शक्ती प्रमाणाबाहेर सक्रिय झाल्यामुळे फुफ्फुस किंवा यकृताला सूज येण्यासारखे (Immune-related adverse events) धोकेही उद्भवू शकतात. त्यामुळे हे उपचार तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या (Oncologists) देखरेखीखालीच होणे गरजेचे असते.
बनावट औषधांचा काळा बाजार: एक भयंकर वास्तव
औषधाची किंमत प्रचंड असल्याने भारतात कीट्रुडाचा काळा बाजार वेगाने फोफावत आहे. बनावट औषधे विकणारे रॅकेट रिकाम्या कुप्यांमध्ये स्वस्त औषधे भरून त्या ९० हजार रुपयांना विकत असल्याचे पोलिसांनी उघड केले आहे. रुग्णांच्या असहायतेचा फायदा घेणारे हे रॅकेट आरोग्य व्यवस्थेतील मोठ्या त्रुटी दर्शवते. स्वस्त औषधाच्या आमिषापोटी अनेक रुग्ण जीवाशी खेळत आहेत, जे अत्यंत चिंताजनक आहे.कीट्रुडा ही विज्ञानाने मानवजातीला दिलेली एक मोठी देणगी आहे यात शंका नाही. मात्र, विज्ञानाचा हा शोध जोपर्यंत सर्वसामान्य रुग्णाच्या खिशाला परवडत नाही, तोपर्यंत त्याचे यश अतिशय मर्यादितच राहील. जागतिक आरोग्य संघटना, सरकारे आणि औषध कंपन्यांनी एकत्र येऊन किमतींवर नियंत्रण मिळवणे आणि पेटंटच्या नियमात लवचिकता आणणे ही काळाची गरज आहे. कॅन्सरला हरवण्यासाठी केवळ संशोधनाची गरज नाही, तर ते संशोधन सामान्य माणसापर्यंत पोहोचण्याची इच्छाशक्तीही तेवढीच महत्त्वाची आहे.
➤ वाढवा आपला व्यवसाय / वेब पोर्टल्स करिता इथे क्लिक करा.Call :- 9890 546 909.
