धर्मनिरपेक्ष शिक्षण की धार्मिक शिक्षण? शालेय शिक्षणात देवतांचा समावेश?

धर्मनिरपेक्ष शिक्षण की धार्मिक शिक्षण? शालेय शिक्षणात देवतांचा समावेश?

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी शालेय पाठ्यपुस्तकांमध्ये हिंदू देव-देवतांविषयीचे ज्ञान समाविष्ट करण्याची मागणी केली आहे. मुलांना "हनुमानाचे माकडासारखे मुख का?" किंवा "गणपतीला हत्तीचे मस्तक का?" असे प्रश्न पडतात आणि पालकांना त्यांची उत्तरे देता येत नाहीत, म्हणून ही माहिती पाठ्यपुस्तकांत असावी, असे त्यांचे म्हणणे आहे. 

पहिल्या दृष्टीक्षेपात हा विचार सांस्कृतिक परंपरेचे जतन करण्याचा वाटतो. परंतु भारतीय राज्यघटना, शिक्षणाचे उद्दिष्ट आणि धर्मनिरपेक्ष राष्ट्राची संकल्पना या कसोट्यांवर हा प्रस्ताव तपासला, तर अनेक मूलभूत प्रश्न निर्माण होतात. भारताच्या राज्यघटनेच्या प्रस्तावनेत भारताला "धर्मनिरपेक्ष" (Secular) राष्ट्र घोषित करण्यात आले आहे. धर्मनिरपेक्षतेचा अर्थ कोणत्याही धर्माचा विरोध नव्हे, तर राज्य सर्व धर्मांपासून समान अंतर राखते हा आहे. त्यामुळे राज्याच्या शालेय शिक्षणात एका धर्माच्या देव-देवतांना विशेष स्थान देणे हे राज्यघटनेच्या मूलभूत तत्त्वांशी विसंगत ठरते.

जर हिंदू देव-देवतांविषयीचे धडे शालेय पाठ्यपुस्तकांत समाविष्ट करायचे असतील, तर त्याच न्यायाने इस्लाम, ख्रिश्चन, शीख, बौद्ध, जैन, पारशी, यहुदी आणि आदिवासी श्रद्धा-परंपरांनाही समान स्थान द्यावे लागेल. अन्यथा शिक्षणात धार्मिक पक्षपात निर्माण होईल. भारतासारख्या बहुधार्मिक समाजात हे सामाजिक तणावाचे कारण ठरू शकते. भागवत यांनी मुलांच्या प्रश्नांचा उल्लेख केला आहे. परंतु प्रश्न पडणे ही वैज्ञानिक वृत्तीची सुरुवात आहे. त्याचे उत्तर धार्मिक श्रद्धेच्या स्वरूपात नव्हे, तर इतिहास, पुराण, साहित्य, संस्कृती आणि प्रतीकशास्त्र यांच्या संदर्भात दिले पाहिजे. गणेश किंवा हनुमान यांच्या प्रतिमा कशा निर्माण झाल्या, त्यामागील सांस्कृतिक अर्थ काय आहे, याचा अभ्यास होऊ शकतो; परंतु त्यांना ऐतिहासिक किंवा वैज्ञानिक सत्य म्हणून शिकविणे योग्य ठरणार नाही.

राष्ट्रीय शिक्षण धोरण विद्यार्थ्यांमध्ये चिकित्सक विचार, वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि संविधानिक मूल्ये विकसित करण्यावर भर देते. भारतीय राज्यघटनेतील कलम ५१(अ)(ह) प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य म्हणून वैज्ञानिक दृष्टिकोन, मानवतावाद आणि चिकित्सक विचार विकसित करण्याची अपेक्षा व्यक्त करते. धार्मिक आख्यायिका आणि वैज्ञानिक ज्ञान यांच्यातील सीमारेषा स्पष्ट ठेवणे ही शिक्षणव्यवस्थेची जबाबदारी आहे.

संस्कृतीचा अभ्यास आणि धर्माचा प्रचार यात मूलभूत फरक आहे. रामायण, महाभारत, वेद, उपनिषदे, बौद्ध त्रिपिटक, बायबल, कुराण, गुरुग्रंथ साहिब किंवा इतर धार्मिक ग्रंथांचा तुलनात्मक सांस्कृतिक अभ्यास विद्यार्थ्यांना भारतीय आणि जागतिक संस्कृती समजण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतो. पण एका विशिष्ट धर्माच्या श्रद्धा शालेय अभ्यासक्रमाचा केंद्रबिंदू बनविणे हे शिक्षणाचे उद्दिष्ट नाही. 

या विधानामागे संघ परिवाराच्या "हिंदू राष्ट्र" या वैचारिक भूमिकेची छाया दिसून येते. भारतीय राष्ट्राची ओळख मात्र कोणत्याही एका धर्मावर आधारित नाही; ती संविधान, लोकशाही, समान नागरिकत्व आणि विविधतेतील ऐक्य यांवर आधारित आहे. म्हणून शिक्षणाचा वापर विशिष्ट धार्मिक किंवा वैचारिक राष्ट्रवाद रुजविण्यासाठी होऊ लागला, तर भविष्यातील पिढ्यांच्या स्वतंत्र विचारक्षमतेवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.

शाळा ही श्रद्धा निर्माण करण्याची नव्हे, तर विवेक जागविण्याची जागा आहे. श्रद्धा कुटुंब, समाज आणि धार्मिक संस्थांकडून मिळू शकते; परंतु शाळेचे कार्य वैज्ञानिक विचार, संविधानिक मूल्ये, मानवी समानता आणि सामाजिक सलोखा जोपासणे हे आहे. भारताचे भविष्य कोणत्याही एका धर्माच्या वर्चस्वात नसून विविधतेचा सन्मान करणाऱ्या लोकशाहीत आहे. म्हणून शालेय अभ्यासक्रम हा धर्मनिरपेक्ष, वैज्ञानिक आणि संविधाननिष्ठ असणे हीच भारतीय राष्ट्रनिर्मितीची खरी हमी आहे

वयाच्या 19व्या वर्षापासून आजपर्यंत ज्येष्ठ पत्रकार, लेखक, पर्यटक, गिर्यारोहक, संशोधक, धर्म आणि विज्ञान विषयातील तज्ञ अशा विविध भूमिकेतून कार्यरत असणारे डॉक्टर सुभाष के देसाई हे बहुआयामी व्यक्तिमत्व आहे. गुलमोहर आर्ट गॅलरी येथे संस्थापक आहेत दैनिक सिंहवाणीचे संस्थापक संपादक, पीटीआय, टाइम्स ऑफ इंडिया, इंडियन एक्सप्रेस, लोकसत्ता, सकाळ, पुढारी अशा विविध वृत्तपत्रात लिखाण केले अकॅडमी ऑफ रिलीज युनिटी या विविध धर्मांना एकत्र आणणाऱ्या संस्थेचे ते संस्थापक आहेत. शिवाजी विद्यापीठात वृत्तपत्र विद्या विभागात त्यांनी 25 वर्षे योगदान केलेले आहे. जवळजवळ 30 देशांमध्ये, साऱ्या हिमालयात त्यांनी भ्रमंती केली आहे. अनेक देशांमध्ये आंतरराष्ट्रीय परिषदांमध्ये शोधनिबंध सादर केले जगातील आणि देशातील अनेक महत्त्वपूर्ण व्यक्तींशी त्यांचा संपर्क आला याशिवाय स्वामी विवेकानंद या व्यक्तिमत्त्वाचा त्यांच्यावर आजन्म प्रभाव राहिला ते अविवाहित असून बहुजन हिताय बहुजन सुखाय हे त्यांनी जीवनाचे ध्येय ठेवले.

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी शालेय पाठ्यपुस्तकांमध्ये हिंदू देव-देवतांविषयीचे ज्ञान समाविष्ट करण्याची मागणी केली आहे. मुलांना "हनुमानाचे माकडासारखे मुख का?" किंवा "गणपतीला हत्तीचे मस्तक का?" असे प्रश्न पडतात आणि पालकांना त्यांची उत्तरे देता येत नाहीत, म्हणून ही माहिती पाठ्यपुस्तकांत असावी, असे त्यांचे म्हणणे आहे.

➤ वाढवा आपला व्यवसाय / वेब पोर्टल्स करिता इथे क्लिक करा.Call :- 9890 546 909.