कागदी आदेशाला 'मुंढे' नावाचा तडका! वर्तमानपत्रात खाद्यपदार्थ देण्यास बंदी पूर्वीचीच; मग आताच का फाटतंय?

कागदी आदेशाला 'मुंढे' नावाचा तडका! वर्तमानपत्रात खाद्यपदार्थ देण्यास बंदी पूर्वीचीच; मग आताच का फाटतंय?

वर्धा : अन्न व औषधी प्रशासन आयुक्त तुकाराम मुंढे यांचा सध्या चांगलाच बोलबाला आहे. वर्ध्यातील गोरस भंडारवर त्यांच्या खात्याने कारवाई केली आणि मुंढे चांगलेच प्रकाशझोतात आले. पुढे त्यांनी छापा टाकण्याचा सपाटाच लावला. याच एका छाप्यात वर्तमाणपत्रच्या कागदात खाद्य आढळले आणि कारवाई झाली. लगेच मुंढे यांनी हा नियम लागू केल्याची चर्चा आरंभली, पण खरेच तसे आहे का ?

नियम काय व केव्हाचा?

हा नियम FDA commissioner तुकाराम मुंढे यांनी वैयक्तिक पातळीवर नवीन तयार केलेला नाही, तर तो देशात आधीपासूनच लागू असलेला कायदेशीर नियम आहे. मात्र, तुकाराम मुंढे यांनी त्यांच्या कार्यकाळात (विशेषतः अन्न व औषध प्रशासन – FDA चे आयुक्त झाल्यावर ) या नियमाची अत्यंत कडक अंमलबजावणी केली आणि व्यापक जनजागृती केली. त्यामुळे अनेकांना हा नियम त्यांनीच आणला, असे वाटते. या नियमाची सविस्तर पार्श्वभूमी आणि इतिहास समजून घेऊ.

भारतात खाद्यपदार्थांच्या सुरक्षिततेसाठी

FSSAI (Food Safety and Standards Authority of India – भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरण) ही सर्वोच्च संस्था आहे. FSSAI ने २०१६ मध्येच एक देशव्यापी अ‍ॅडव्हायझरी (सल्लागार परिपत्रक) जारी करून वर्तमानपत्रात अन्नपदार्थ देणे आरोग्यासाठी घातक असल्याचे जाहीर केले होते. २०१८ चा मुख्य कायदा असा.FSSAI ने अन्न सुरक्षा आणि मानके (पॅकेजिंग) नियम, २०१८ (Food Safety and Standards (Packaging) Regulations, 2018) लागू केला. हा नियम १ जुलै २०१९ पासून देशभरात अधिकृतपणे बंधनकारक झाला. या नियमानुसार, खाद्यपदार्थ पॅक करण्यासाठी किंवा ते तळलेले पदार्थ तेल सुकवण्यासाठी वृत्तपत्राचा वापर करणे हा कायदेशीर गुन्ह्याचा भाग मानला गेला.

तुकाराम मुंढे यांची भूमिका

भारतीय प्रशासकीय सेवेतील (IAS) धडाकेबाज अधिकारी तुकाराम मुंढे यांची महाराष्ट्राच्या अन्न व औषध प्रशासन (FDA) आयुक्तपदी नियुक्ती झाली. त्यांनी पदभार स्वीकारल्यानंतर या सुप्त अवस्थेत असलेल्या नियमाची अतिशय कडक अंमलबजावणी सुरू केली. त्यांनी राज्यातील सर्व अन्न सुरक्षा अधिकार्‍यांना (FSOs) रस्त्यावरील वडापाव विक्रेते, भजी विक्रेते, हॉटेल्स आणि मिठाई दुकानांवर छापे टाकून वृत्तपत्राचा वापर थांबवण्याचे कडक निर्देश दिले.

दंडात्मक कारवाई सुरू

नियमांचे उल्लंघन करणार्‍यांवर अन्न सुरक्षा कायद्यांतर्गत थेट गुन्हे दाखल करणे किंवा मोठे दंड ठोकण्याचे सत्र त्यांनी सुरू केले. मुंढे यांच्या आक्रमक शैलीमुळे प्रसारमाध्यमांमध्ये या मोहिमेची प्रचंड चर्चा झाली. त्यामुळे ‘वृत्तपत्रात अन्न देऊ नका हा तुकाराम मुंढेंचा आदेश आहे,’ अशी सामान्यांची समजूत झाली. प्रत्यक्षात त्यांनी आधीपासून असलेल्या कायद्याची प्रामाणिक आणि कडक अंमलबजावणी केली होती.

वर्तमानपत्राचा कागद वापरण्यावर बंदी का आहे? (वैज्ञानिक कारणे)

FSSAI आणि आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, वृत्तपत्रात गुंडाळलेले अन्न खाणे म्हणजे हळूहळू विष प्राशन करण्यासारखे आहे. वर्तमानपत्राच्या छपाईसाठी वापरल्या जाणार्‍या शाईमध्ये (Ink) शिसे (Lead), कॅडमियम आणि झिंक यांसारखे जड धातू असतात. जेव्हा गरम किंवा तेलकट पदार्थ (उदा. वडापाव, भजी, पोहे) कागदावर ठेवले जातात, तेव्हा ही शाई वितळून अन्नात मिसळते. शाईमधील रासायनिक घटक शरीरात गेल्यास पोटाचे विकार, यकृताचे (Liver) आजार, किडनी निकामी होणे आणि दीर्घकाळात कॅन्सर सारखे गंभीर आजार होऊ शकतात.

वाहतु की दरम्यानची अस्वच्छता

वृत्तपत्रे छापल्यापासून ते रद्दीवाल्याकडून दुकानापर्यंत येईपर्यंत शेकडो हातांमधून जातात. त्यावर प्रचंड धूळ, जीवाणू (Bacteria) आणि विषाणू असतात, जे अन्नाद्वारे पोटात जातात. वर्तमानपत्रात अन्नपदार्थ देण्यावर कायद्याने बंदी २०१९ पासूनच (FSSAI च्या नियमानुसार) संपूर्ण भारतात लागू आहे. तुकाराम मुंढे यांनी महाराष्ट्र FDA चे आयुक्त झाल्यावर या कायद्याची ‘झिरो टॉलरन्स’ (अजिबात गय न करणे) या तत्त्वाने अंमलबजावणी केली, ज्यामुळे हा नियम लोकांच्या परिचयाचा झाला.असे अन्न व औषधी प्रशासनाच्या नागपूरस्थित एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने आदेशाचा दाखला देत नमूद केले.

➤ वाढवा आपला व्यवसाय / वेब पोर्टल्स करिता इथे क्लिक करा.Call :- 9890 546 909.