UPI पिनद्वारे अवघ्या ५ मिनिटांत ११ वेळा ७२,००० रुपये काढले; आता बँकेला द्यावी लागणार नुकसान भरपाई
डिजिटल पेमेंटचा वापर वाढत असताना बँक खात्यांमधून अनधिकृत व्यवहार होण्याच्या घटनाही समोर येत आहेत. अशाच एका प्रकरणात पंजाब राज्य ग्राहक विवाद निवारण आयोगाने ग्राहकाच्या बाजूने निर्णय दिला आहे.
बठिंडा येथील विजय कुमार यांच्या बँक खात्यातून काही व्यवहारांद्वारे ७२,४९५ रुपये काढण्यात आले होते. या प्रकरणात बँकेने व्यवहार MPIN द्वारे प्रमाणित झाल्याचा युक्तिवाद केला होता. मात्र, केवळ MPIN वापरल्याने ग्राहकानेच व्यवहार केले किंवा त्याला त्याची परवानगी दिली होती, असे सिद्ध होत नाही, असे आयोगाने नमूद केले.
नेमकं प्रकरण काय?
द इंडियन एक्स्प्रेसच्या वृत्तानुसार, ४ जून २०१९ रोजी विजय कुमार यांच्या बँक खात्यातून अवघ्या काही मिनिटांत अनेक व्यवहार झाले. त्यांच्या मोबाइलवर व्यवहारांचे मेसेज येऊ लागल्यानंतर खात्यातून पैसे काढले जात असल्याचे त्यांच्या लक्षात आले. दुपारी १ वाजून ६ मिनिटांपासून १ वाजून ११ मिनिटांपर्यंत अनेक व्यवहार झाले. सुरुवातीच्या व्यवहारांमध्ये ४,९९९ रुपये आणि १० हजार रुपयांसारख्या रकमेचा समावेश होता.
तक्रारीनुसार, विजय कुमार यांनी बँकेच्या अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधण्याचा आणि खाते ब्लॉक करण्याचा प्रयत्न केला. मात्र, या प्रक्रियेदरम्यानही व्यवहार सुरू राहिल्याचा आरोप करण्यात आला. आयोगाच्या नोंदीनुसार, ४ आणि ५ जून २०१९ या दोन दिवसांत डिजिटल पेमेंट अ‍ॅपच्या माध्यमातून एकूण ११ अनधिकृत व्यवहार झाले. त्यातून त्यांच्या खात्यातून ७२,४९५ रुपये काढण्यात आले. घटना घडल्याच्या दिवशीच विजय कुमार यांनी बँक आणि पोलिसांकडे तक्रार केली. याशिवाय त्यांनी बँकेच्या इतर कार्यालयांशीही संपर्क साधला होता.
बँकेने काय दिले स्पष्टीकरण?
या प्रकरणात बँकेने असा युक्तिवाद केला की, संबंधित सर्व व्यवहार मोबाइल पर्सनल आयडेंटिफिकेशन नंबर म्हणजेच MPIN वापरून प्रमाणित करण्यात आले होते. बँकेच्या म्हणण्यानुसार, ग्राहकाने शेवटचा MPIN ९ एप्रिल २०१९ रोजी तयार केला होता आणि त्यानंतर तो बदलण्यात किंवा रीसेट करण्यात आला नव्हता. त्यामुळे ग्राहकाचा MPIN लीक झाला असावा किंवा तो इतर कोणासोबत शेअर केला गेला असावा, अशी शक्यता बँकेने व्यक्त केली. मात्र, बँकेचा हा युक्तिवाद ग्राहकाच्या निष्काळजीपणाचा ठोस पुरावा ठरत नसल्याचे आयोगाने नमूद केले.
केवळ MPIN वापरल्याने ग्राहक दोषी ठरत नाही!
पंजाब राज्य ग्राहक विवाद निवारण आयोगाने जिल्हा ग्राहक आयोगाचा निर्णय कायम ठेवला. आयोगाच्या निरीक्षणानुसार, व्यवहार MPIN द्वारे प्रमाणित झाले, एवढ्याच कारणावरून ग्राहकाने स्वतः व्यवहार केले किंवा त्याच्या निष्काळजीपणामुळेच पैसे काढले गेले, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. बँकेला ग्राहकाच्या निष्काळजीपणाचा ठोस पुरावा सादर करता आला नाही, असेही आयोगाने नमूद केले.
या निर्णयात भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) ६ जुलै २०१७ रोजीच्या परिपत्रकाचा संदर्भ देण्यात आला. संबंधित नियमांनुसार, ठरावीक परिस्थितींमध्ये अनधिकृत इलेक्ट्रॉनिक व्यवहारांची वेळेत तक्रार करणाऱ्या ग्राहकाची आर्थिक जबाबदारी शून्य असू शकते.
बँकेला किती पैसे परत द्यावे लागणार?
पंजाब राज्य ग्राहक आयोगाने बँकेला पुढीलप्रमाणे निर्देश दिले आहेत.मूळ रक्कम : ७२,४९५ रुपये व्याजासह परत करणे.नुकसानभरपाई : ५,००० रुपये.खटल्याचा खर्च : ५,००० रुपये.म्हणजेच, मूळ रक्कम आणि निश्चित नुकसानभरपाई व खटल्याचा खर्च मिळून किमान ८२,४९५ रुपये होतात. याशिवाय लागू होणारे व्याजही बँकेला द्यावे लागणार आहे.
तुमच्या बँक खात्यातून पैसे गायब झाल्यास काय करावे?
अशा प्रकारची घटना घडल्यास ग्राहकांनी तातडीने पुढील पावले उचलावीत.
बँकेला त्वरित कळवा : बँकेच्या अधिकृत हेल्पलाइनवर संपर्क साधून खाते, कार्ड किंवा संबंधित डिजिटल पेमेंट सुविधा ब्लॉक करण्याची विनंती करा.
सायबर फसवणुकीची तक्रार करा : भारतातील सायबर आर्थिक फसवणुकीच्या प्रकरणात त्वरित १९३० या हेल्पलाइन क्रमांकावर संपर्क साधा किंवा cybercrime.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.
व्यवहारांचे पुरावे जतन करा : बँकेचे SMS, व्यवहार क्रमांक, खाते विवरणपत्र, तक्रार क्रमांक आणि बँकेशी झालेला पत्रव्यवहार सुरक्षित ठेवा.
बँकेकडे लेखी तक्रार द्या : अनधिकृत व्यवहारांची तारीख, रक्कम आणि तपशील नमूद करून तक्रार नोंदवा. तक्रारीची पोच किंवा संदर्भ क्रमांक घ्या.
निवारण न झाल्यास पुढील तक्रार करा : बँकेच्या तक्रार निवारण प्रक्रियेनंतरही समस्या सुटली नाही, तर लागू अटींनुसार RBI च्या एकात्मिक लोकपाल योजनेअंतर्गत तक्रार करता येते.
➤ वाढवा आपला व्यवसाय / वेब पोर्टल्स करिता इथे क्लिक करा.Call :- 9890 546 909.
